ZUSOWUarchitekci

Przychodzi architekt do lekarza. Pracownia, projekt i dochód na L4

Opublikowano: 31.10.2026, 07:30:00

Przychodzi architekt do lekarza.

– Kręgosłup szyjny. Miesiąc bez komputera i bez budowy.
– A nadzór autorski?
– Też nie.
– A kary umowne za projekt?
– Usiądź.
– Nie mogę. W piątek oddaję wykonawczy.

Izba Architektów RP zrzeszała w 2024 r. 14 125 architektów (protokół XVIII Krajowego Zjazdu IARP). W badaniu BCMM z jesieni 2023 r. 218 z 294 architektów, którzy podali wielkość biura, pracowało w biurach zatrudniających najwyżej trzech architektów (BCMM). W takiej pracowni choroba właściciela uderza naraz w projekt, nadzór autorski i fakturę.

To czwarty odcinek cyklu „Przychodzi… do lekarza”. Wcześniej byli lekarz, kierowca zawodowy i kosmetyczka. Teraz zawód, w którym pod projektem stoi Twoje nazwisko i numer uprawnień.

Ile dostanie architekt na zwolnieniu w 2026 r.

Na etacie zasiłek liczy się od wynagrodzenia. Na własnej działalności liczy się od podstawy składek, którą deklarujesz w ZUS, a nie od tego, ile zarabia pracownia. Przysługuje tylko z dobrowolnym ubezpieczeniem chorobowym, po 90 dniach nieprzerwanego ubezpieczenia, i wynosi 80% podstawy pomniejszonej o 13,71% (Zielona Linia).

Forma pracy	Podstawa w 2026 r.	Na zwolnieniu, mies. (80%)
Etat, mediana z ogłoszeń: 8 250 zł brutto	8 250 zł	ok. 5 695 zł
Własna pracownia, duży ZUS od minimalnej podstawy	5 652 zł	ok. 3 902 zł
Własna pracownia, preferencyjny ZUS	1 441,80 zł	ok. 995 zł

Kwoty są brutto, za 30 dni. Mediana pochodzi z deklaracji pracodawców w ogłoszeniach o pracę, stan na październik 2026 (Pracuj.pl), podstawy ZUS z Zielonej Linii. Na etacie przez pierwsze 33 dni zwolnienia w roku płaci pracodawca (14 dni od roku następującego po 50. urodzinach), potem ZUS (art. 92 Kodeksu pracy). Na działalności bez dobrowolnego chorobowego zasiłek z powodu choroby wynosi 0 zł.

Na co architekci chorują najczęściej

Raport ZUS o absencji nie dzieli danych według zawodów. W 2025 r. lekarze wystawili 27,5 mln zwolnień na 290,5 mln dni. Najwięcej dni zwolnień z powodu własnej choroby przypadło na choroby układu mięśniowo-szkieletowego (17,5%, 42,4 mln dni), a drugie były zaburzenia psychiczne (14,1%, 34,1 mln dni) (ZUS, Absencja chorobowa w 2025 r.).

W ankiecie Karoliny Majczak, opisanej w „Architekturze & Biznesie”, wśród 153 osób (ponad 81% to czynni architekci) 19% zadeklarowało rozpoznane problemy psychiczne. Kolejne 21% nie miało diagnozy, ale czuło, że coś jest nie tak (A&B). To mała próba, ale temat jest ważny przy wyborze polisy, bo zaburzenia psychiczne mają w OWU osobne wyłączenia.

Do tego dochodzi budowa. W ostatnich czterech latach, do końca 2025 r., inspektorzy pracy zbadali w budownictwie blisko 2 000 zdarzeń wypadkowych, w których poszkodowanych zostało 2 171 osób (PIP).

Pracownia nie staje razem z Tobą

Nadzór autorski trwa. Projektant sprawuje go na żądanie inwestora albo organu administracji architektoniczno-budowlanej, m.in. w zakresie „stwierdzania w toku wykonywania robót budowlanych zgodności realizacji z projektem” (art. 20 ust. 1 pkt 4 Prawa budowlanego). Gdy nadzór już powierzono, nie można go po prostu przerwać, zmienić można tylko osobę, która go pełni (WSA w Warszawie, VII SA/Wa 641/05, za Inżynierem Budownictwa). Nowy projektant potrzebuje prawa do korzystania z Twojego projektu i Twojej zgody na zmiany (Inżynier Budownictwa).
Kary umowne biegną. Przykład z przetargu na projekt w krakowskim szpitalu: 0,2% wynagrodzenia za każdy dzień zwłoki w oddaniu projektów, łącznie do 40% wynagrodzenia (wzór umowy, 2024). Każda umowa ma własne zapisy. Warto je znać, zanim zachorujesz.
OC architekta nie płaci Tobie. Członek izby musi mieć ubezpieczenie OC (art. 6 ust. 2 ustawy o samorządach zawodowych). Obejmuje ono szkody wyrządzone innym, a wyłącza m.in. szkody polegające na zapłacie kar umownych (§ 2 ust. 2 pkt 4 rozporządzenia Ministra Finansów z 11.12.2003). Twojego utraconego dochodu nie pokrywa wcale.
Pomoc izby jest doraźna. Śląska Okręgowa Izba Architektów daje zapomogi od 1 000 do 2 500 zł, najwyżej raz na kwartał, m.in. przy ciężkiej i długotrwałej chorobie (ŚlOIA).

Co w polisie ma znaczenie dla architekta

Polisa liczy świadczenie od udokumentowanego przychodu, a nie od podstawy składek. Przy architekcie o wypłacie decyduje kilka zapisów z warunków CEU i Leadenhall (coverholderów Lloyd's).

Praca na wysokości może podnieść klasę ryzyka. W Leadenhall klasa I to osoby wykonujące „wyłącznie pracę o charakterze biurowym, umysłowym”, a klasa V obejmuje m.in. „pracę grożącą upadkiem z wysokości powyżej dwóch metrów”. Gdy praca pasuje do kilku klas, wybiera się najwyższą (§ 13). Roszczenia związane z pracą w wyższej klasie niż wskazana w polisie są wyłączone (§ 11 ust. 1 lit. n). Jeśli wchodzisz na rusztowania i dachy, powiedz o tym przy wniosku.
W CEU praca na wysokości jest wyłączona. CEU nie pokrywa roszczeń wynikających z czynności zawodowych wykonywanych m.in. „na wysokości powyżej 2 metrów nad poziomem gruntu na zewnątrz budynku” (OWU CEU Utrata dochodu, § 18 pkt 2). Upadek z rusztowania przy odbiorze elewacji może więc nie dać świadczenia.
Stres i wypalenie są wyłączone, ale nie tak samo. Leadenhall nie płaci, jeśli „jedyną przyczyną” niezdolności jest m.in. stres, przemęczenie albo stany lękowe (§ 9 ust. 5). CEU nie płaci, jeśli przyczyną niezdolności była m.in. depresja, stres albo przemęczenie, bez zastrzeżenia, że musi to być jedyna przyczyna (§ 8).
Kręgosłup ma osobne zasady. W Leadenhall niezdolność spowodowana albo współspowodowana chorobą zwyrodnieniową kręgosłupa lub stawów, zapaleniem stawów albo innym procesem zwyrodnieniowym kręgosłupa, stawów, kości, mięśni, ścięgien lub więzadeł daje świadczenie najwyżej przez 24 miesiące, jeśli umowa nie stanowi inaczej (§ 7 ust. 2). Świadczenia za trwałą niezdolność z tych przyczyn nie ma (§ 9 ust. 4), a zwyrodnienia konsultowane lub leczone w ciągu 24 miesięcy przed początkiem ubezpieczenia są wyłączone (§ 9 ust. 3). W CEU klauzula wypłaty od 1. dnia wymaga m.in. średniego przychodu co najmniej 15 000 zł miesięcznie i niezdolności trwającej nieprzerwanie co najmniej 30 dni. Przy chorobach i urazach kręgosłupa oraz zwyrodnieniach nie działa: okres wyczekiwania wynosi wtedy 30 dni (klauzula 13).
Z zespołem albo w spółce CEU może Cię nie ubezpieczyć. Od czasowej niezdolności CEU ubezpiecza m.in. osobę prowadzącą jednoosobową działalność na księdze przychodów i rozchodów albo ewidencji przychodów, która nie zatrudnia osób wypracowujących dla niej przychód ani przejmujących jej obowiązki w czasie choroby (§ 29 pkt 12). Jeśli prowadzisz pełną księgowość albo pracownię w spółce osobowej, zapytaj o ochronę przed zawarciem umowy. Z przychodu CEU odejmuje przychód, który nie wymaga Twojego osobistego zaangażowania, w szczególności wypracowany przez pracowników, wspólników i podwykonawców (§ 29 pkt 13). Leadenhall takiego warunku nie ma i liczy przychód z wykonywania przez Ciebie zawodu z polisy (§ 15 pkt 16).
CEU odejmuje wynagrodzenie za prawa autorskie. Z ubezpieczonego przychodu CEU odlicza m.in. „tantiemy lub wynagrodzenia z tytułu przeniesienia albo udostępnienia uzyskanych praw autorskich” (§ 29 pkt 13 lit. d). W umowach architektonicznych przeniesienie praw do projektu jest zwykle częścią honorarium, a czasem ma osobną cenę. Zapytaj przed zawarciem polisy, czy CEU odliczy tę część od przychodu, bo od tego zależy, jakie świadczenie możesz ubezpieczyć.
Faktura w trakcie choroby może zakończyć wypłatę. W CEU prawo do świadczenia ustaje, gdy wrócisz do zawodu, także wtedy, gdy zaksięgujesz „jakąkolwiek kwotę Ubezpieczonego przychodu” (§ 9 ust. 2 pkt 4). Wyjątkiem jest klauzula 9 (częściowa niezdolność po nieszczęśliwym wypadku): przy niej przychód z danego miesiąca zmniejsza świadczenie. W Leadenhall ustaje, gdy podejmiesz pracę w zawodzie z polisy (§ 7 ust. 5 lit. b). Ustal z ubezpieczycielem, jak potraktuje fakturę za etap oddany przed chorobą.

Co sprawdzić, zanim podpiszesz kolejną umowę

Czy płacisz dobrowolne chorobowe i od jakiej podstawy. Bez niego ZUS przy chorobie nie zapłaci nic.
Kto przejmie nadzór autorski, jeśli wypadniesz na kilka miesięcy, i czy masz to opisane w umowie z inwestorem.
Jakie kary umowne grożą za zwłokę i czy umowa przewiduje przesunięcie terminu z powodu choroby.
W polisie: klasa ryzyka, okres wyczekiwania i zapisy o kręgosłupie. Od nich zależy, kiedy polisa zacznie płacić i jak długo.
Ile miesięcy pracownia utrzyma czynsz, licencje i wynagrodzenia bez Twojego przychodu.

Kalkulator pokaże świadczenie i orientacyjną składkę dla Twojego przychodu.

Najczęstsze pytania

Czy OC architekta zapłaci za mój czas na zwolnieniu?

Nie. Obowiązkowe OC obejmuje szkody wyrządzone innym i wyłącza m.in. zapłatę kar umownych. Utraty Twojego dochodu nie pokrywa.

Pracuję na etacie i biorę zlecenia na własnej działalności. Jak to ubezpieczyć?

W CEU, gdy wykonujesz ten sam zawód na różnych podstawach prawnych, przychód z umowy o pracę i przychód z umowy cywilnoprawnej trzeba objąć odrębnymi umowami ubezpieczenia (§ 29 pkt 14). Przy działalności sprawdź też warunki z § 29 pkt 12. Przy etacie okres wyczekiwania w CEU wynosi co najmniej 180 dni (§ 29 pkt 4).

Czy wypalenie zawodowe jest objęte polisą?

Co do zasady nie. Wypalenia OWU nie wymieniają z nazwy, ale wyłączają m.in. stres, przemęczenie i stany lękowe. W Leadenhall wyłączenie działa, gdy są one jedyną przyczyną niezdolności. W CEU wystarczy, że były jej przyczyną.

Upadłem na budowie podczas nadzoru. Czy polisa wypłaci?

W CEU nie, jeśli wypadek zdarzył się przy czynnościach zawodowych na wysokości powyżej 2 metrów na zewnątrz budynku. Upadku na poziomie gruntu to wyłączenie nie dotyczy. W Leadenhall zależy od klasy ryzyka wskazanej w polisie. Jeśli zadeklarowałeś wyłącznie pracę biurową, a wypadek wynikał z pracy grożącej upadkiem z wysokości, ubezpieczyciel może powołać się na wyłączenie z § 11 ust. 1 lit. n.

Źródła

Artykuł ma charakter informacyjny. Nie zastępuje lektury ogólnych warunków ubezpieczenia; wiążące są OWU w aktualnej wersji.